Adil Yargılanma Hakkı

İlk derece mahkemesinde toplanan ancak karara yansıtılmayan bilgi ve belgelere dayanılarak istinaf aşamasında davanın reddedilmesi, kural olarak silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine aykırılık oluşturmayabilir. Yargılamada, mahkemelerin taraflara usule ilişkin haklar bakımından aynı koşulları sağlaması ve iddia ile savunmaların makul bir şekilde dile getirilmesine fırsat vermesi gerekir.

Yargılama aşamasında avukatınızla hukuki meseleler üzerinde önceden ve yeterli bir şekilde görüşememeniz nedeniyle haklarınızı tam olarak öğrenemeyip çelişkili ifadeler vermeniz durumunda adil yargılanma hakkı ihlal edilmiş sayılacağından bu durum verilen kararın bozulmasını ve yargılamanın yenilenmesini gerektirir. Ceza davalarında şüpheli veya sanığın hukuki donanıma sahip iddia makamı karşısında dezavantajlı duruma düşmemesi için avukatın hukuki yardımından gerçek ve etkili bir biçimde yararlanması şarttır.

İdari yargı alanındaki uyuşmazlıklarda kararın istinaf aşamasında kesinleşmesi ve temyiz yoluna gidilememesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasa kapsamında bir ihlal olarak değerlendirilmemektedir. Hukuk sistemimizde hükmün denetlenmesini talep hakkı, sadece ceza yargılamaları veya bir suç isnadına ilişkin süreçler için anayasal bir güvence sunmaktadır.

Üst mahkemenin, süresi içinde yaptığınız itirazı hangi tarihler dikkate alınarak süre aşımına uğradığını açıklayıcı bir gerekçe sunmadan reddetmesi temel haklarınızı ihlal edebilecek niteliktedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mahkemelerin uyuşmazlıkları karara bağlarken kişilerin öngörebileceği hukuki belirlilikte hareket etmesi ve kararlarını yasal dayanıklara oturtması gerekmektedir.

Devam eden yargılama süreçlerine, davanın sonucunu taraflardan biri aleyhine etkileyecek şekilde sonradan çıkarılan bir kanunla müdahale edilmesi kural olarak adil yargılanma hakkını ihlal etmektedir. Anayasa Mahkemesi, kanun çıkarılması suretiyle yargılamaya yapılan bu tür müdahalelerin, yargılamanın taraflarından birini diğerine nazaran orantısız ve açık bir şekilde dezavantajlı konuma düşürüp düşürmediğini incelemektedir.

Anayasa Mahkemesi tarafından adil yargılanma hakkı kapsamında verilen ihlal kararı neticesinde, geçmişe dönük mağduriyetlerin giderilmesi için yeniden yargılama yapılması gerekmektedir. İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılabilmesi amacıyla mahalli mahkemelerin yargılamayı yeniden başlatarak ihlale neden olan durumları telafi edecek yeni bir karar vermesi şarttır.

Ceza davalarında mahkemelerin sanıkların sunduğu delilleri ve savunmaları yeterince araştırmadan salt varsayımlara dayanarak hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı vermesi anayasal hakların ihlali niteliğindedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, ilk derece mahkemelerinin verdikleri kararlarda sadece kanun hükmünü tekrarlaması veya isnat edilen eylemi yazıp başkaca hiçbir somut gerekçe sunmaması hukuka aykırıdır.

Anayasa Mahkemesinin hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumuna dair verdiği iptal ve ihlal kararları, bu kurumun uygulandığı ve usuli güvencelerin sağlanmadığı ceza yargılamalarında hak ihlali doğurduğundan sizin durumunuzdaki dosyalar için yeniden yargılama yolunu açmaktadır. Yüksek mahkeme, söz konusu uygulamanın sanıkların irade beyanlarının alınması usulündeki eksiklikler ve itiraz yolunun etkisizliği gibi nedenlerle temel hak ve özgürlüklere yapılan müdahalelerin demokratik toplum düzenine uygunluğunu sağlayamadığına karar vermiştir.

Mahkemenin delillerinizi yeterince araştırmadan ve tanıklarınızı dinleme taleplerinizi gerekçesiz olarak reddederek hakkınızda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı vermesi adil yargılanma hakkınızın ihlali niteliğindedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mahkemelerin isnat edilen suçun sabit olup olmadığını tam olarak araştırmadan ve yalnızca varsayımlara dayanarak cezalandırma yoluna gitmesi hukuka aykırıdır.

İtiraz makamlarının yaptığınız başvuruları davanın esasına girmeden, yalnızca şekli şartlar yönünden inceleyerek basmakalıp ve soyut gerekçelerle reddetmesi hukuka uygun bir uygulama değildir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, itiraz mercilerinin genel olarak dosya üzerinden yeknesak şekilde inceleme yapması ve kararda hukuka aykırılık bulunmadığına dair tek cümleden ibaret gerekçeler oluşturması önemli bir anayasal sorundur.