Adil Yargılanma Hakkı

Daha önce aleyhinizdeki benzer bir davada esasa ilişkin görüş bildirmiş bir hâkimin, mevcut davanızda yüksek mahkeme aşamasında görev alması tarafsız mahkeme ilkesine aykırılık teşkil edebilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bu tür durumlarda hâkimin kişisel bir önyargısı kanıtlanamasa bile, önceki yargılamadaki rolü nedeniyle tarafsızlığı konusunda nesnel ve haklı şüpheler doğabileceğini belirtmektedir.

Yargılama öncesinde mahkeme heyetinin bileşimi hakkında size önceden bilgi verilmemesi ve bu sebeple tarafsızlığından şüphe duyduğunuz hâkime süresi içinde itiraz edememeniz adil yargılanma hakkı bağlamında bir ihlal oluşturabilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre, tarafsızlığı konusunda meşru bir şüphe bulunan hâkimin öncelikle davadan çekilme ihtiyacını kendisinin değerlendirmesi gerekmektedir.

Yurt dışındayken hakkınızda yürütülen ceza davasından haberdar olmanıza rağmen ülkenize dönmeyerek yargılamaya katılmadıysanız ve sonradan size tanınan itiraz hakkını bizzat kullanmadıysanız, duruşmada bulunmama şikayetiniz geçersiz sayılabilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sanığın yurt dışında başka bir suçtan tutuklu olduğu sırada ülkesinde gıyabında yargılandığı, ancak bu durumdan haberdar olmasına rağmen serbest kaldıktan sonra ülkesine dönmediği durumlarda, kişinin kendi eylemleriyle yargılamaya katılma hakkından feragat ettiğini kabul etmektedir.

Alacaklılara, temerrüt faizi ve yargılama giderlerinden feragat etmeleri karşılığında ana paranın derhal ödenmesini sunan ve bunu kabul etmeyenleri belirli bir süre bekleten iki aşamalı bir ödeme sisteminin uygulanması genel olarak hukuka uygun kabul edilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bu tür bir düzenlemenin kendi başına adil yargılanma hakkını veya mülkiyetin barışçıl kullanımını ihlal etmeyeceğine hükmetmiştir.

Mahkemelerin sunduğunuz güçlü ve sonuca etkili itirazları tamamen cevapsız bırakarak veya basmakalıp ifadelerle geçiştirerek sizi mahkum etmesi, adil yargılanma hakkınızın açık bir ihlalidir. Mahkeme kararlarının keyfiyetten uzak olması için yargıçların, savunmanızın temelini oluşturan iddiaları ve sunduğunuz kanıtları detaylı bir şekilde inceleyip kararlarında bunlara makul yanıtlar vermesi zorunludur.

Davanıza bir alt derecede bakan hakimlerin, aynı davanın Anayasa Mahkemesi aşamasında da görev alması adil yargılanma hakkınızın ihlali anlamına gelir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin kararına göre, bir davanın esasıyla veya usulüyle ilgili daha önce Yargıtay gibi bir üst mahkemede karar vermiş olan hakimlerin, aynı uyuşmazlığın anayasal denetimini yapacak kurulda yer alması tarafsız mahkeme ilkesini zedelemektedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre, zihinsel bir engeliniz varsa ve ne imzaladığınızı tam olarak anlayamıyorsanız, avukat olmadan alınan itirafınızın mahkemede aleyhinize kullanılması adil yargılanma hakkının ihlali sayılmaktadır. Şüpheli kişilerin poliste ifade verirken avukat yardımından yararlanma hakkı bulunmaktadır ve bu haktan vazgeçmenin sonuçlarını bilerek yapılması şarttır.

Taşınmaz Mal Komisyonundaki davanıza mülkiyet üzerinde hak iddia eden üçüncü bir tarafın katılması, tek başına adil yargılanma hakkınıza aykırılık teşkil etmemektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, mülkiyet üzerinde kullanım veya mülkiyet hakkı iddia eden tarafların yargılamaya katılmasını, adaletin düzgün bir şekilde uygulanmasını sağlama ihtiyacının bir gereği olarak görmektedir.

Aynı mahkemenin tamamen aynı olay ve koşullar altında yargılanan kişilere herhangi bir haklı gerekçe sunmaksızın birbiriyle çelişen farklı kararlar vermesi, adil yargılanma hakkının açık bir ihlali olarak kabul edilmektedir. İflas idarecisi olarak görev yaptığınız bir şirketin vergi borçlarından dolayı diğer yöneticilerle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulduğunuz bir durumda, itirazlarınızı inceleyen mahkemenin diğer idarecilerin sorumluluğunu azaltırken sizin itirazlarınızı ve sunduğunuz temel delilleri tamamen görmezden gelmesi hukuka aykırıdır.

Kendi vergi borcunuz dışındaki üçüncü bir kişiye veya şirkete ait vergi borçlarından dolayı kişisel olarak sorumlu tutulduğunuz işlemler, doğrudan malvarlığı haklarınızı etkilediği için medeni hak ve yükümlülükleriniz kapsamında değerlendirilmekte ve adil yargılanma hakkının güçlü korumasından yararlanmaktadır. Vergi uyuşmazlıkları kural olarak kamu hukukunun temel bir parçası sayılsa da, asıl vergi mükellefi olmayan birinin kusura dayalı kriterler çerçevesinde başkasının borcu için şahsi malvarlığıyla sorumlu tutulması, duruma özel bir nitelik kazandırır.