Aydınlatma Yükümlülüğü

Veri sorumlusu konumundaki kurumların, kişisel verilerinizi toplarken size mutlaka kimliklerini, verilerinizi hangi amaçla işleyeceklerini ve bu verileri kimlere aktarabileceklerini açıkça bildirmeleri yasal bir gerekliliktir. Kanunumuzda yer alan aydınlatma yükümlülüğü, rızanız alınmış olsa dahi veya diğer istisnai şartlar bulunsa dahi veri sorumlusu tarafından yerine getirilmesi zorunlu olan asli bir kuraldır.

İnternet üzerinden mal satan ticari işletmelerin, sözleşme kurulmadan hemen önce tüketiciye kendi açık kimliğini, unvanını, adresini, malın vergi dahil fiyatını ve tüm masraflarını eksiksiz olarak bildirmesi kanuni bir aydınlatma yükümlülüğü çerçevesindedir. Tüketici hakları mevzuatı, sanal ortamda muhatabını fiziksel olarak göremeyen alıcının mağduriyetini önlemek amacıyla satıcılara, cayma hakkının kullanımı da dahil olmak üzere geniş kapsamlı bir bilgilendirme yapma şartı getirmektedir.

Uzaktan sağlık hizmeti almaya başlamadan önce doktorunuzun veya sağlık tesisinin sizi hizmetin detayları hakkında açık ve anlaşılır bir dille bilgilendirmesi zorunludur. Tıpkı yüz yüze muayenelerde olduğu gibi, bu süreçte de hekiminizin size uygulanacak tedavinin seçenekleri, başarı şansı ve olası riskleri hakkında detaylı bir aydınlatma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Kişisel bilgilerinizi toplayan hiçbir kurum, bu verileri tam olarak hangi yasal amaçla kullanacağını ve ileride kimlere ne sebeple aktaracağını sizden kesinlikle gizleyemez; bu durum şeffaflık ilkesinin ve kanuni yükümlülüklerin açık bir ihlali anlamını taşır. İlgili hukuki düzenlemeler gereği, kişisel verileriniz ilk elde edildiği esnada yetkili kişilerin size mutlaka açık, net, anlaşılır ve şeffaf bir dille eksiksiz bilgilendirme yapması şarttır.

Abonelik formlarında onay kutucuklarının kullanıcıdan önce işaretlenmiş şekilde sunulması, geçerli bir izin alma yöntemi olmadığından hukuken geçersiz sayılmaktadır. Kanun koyucu, kişinin rızasının özgür iradesiyle ve aktif bir onay eylemiyle verilmesini şart koştuğu için, kullanıcının hareketsiz kalmasına veya kutuyu temizlemeyi unutmasına dayanan sistemler yasal olarak açık rıza vasfı taşımamaktadır.

Tamamen otomatik sistemler aracılığıyla hakkınızda üretilen ve hukuki etkiler doğuran kararlar söz konusu olduğunda, bu algoritmik sistemin arkasındaki mantığa ve çalışma prensiplerine dair anlamlı bilgi talep etme imkanınız yasal olarak mevcuttur. Gerek aydınlatma yükümlülüğü gerekse veriye erişim hakkı kapsamında, veri sorumlusu kurumlardan sizi doğrudan etkileyen bu karar alma süreçlerinin öngörülen sonuçlarını ve sizin için önemini tarafınıza aktarmalarını isteyebilirsiniz.

Sizinle ilgili veri toplayan kurum veya kuruluşlara başvurarak, kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini, hangi amaçlarla kullanıldığını ve yurtiçinde veya yurtdışında kimlere aktarıldığını öğrenme hakkınız yasal güvence altındadır. Herkesin veri sorumlusuna başvurarak kendisi hakkındaki işleme faaliyetlerini denetleme yetkisi bulunur ki bu hak, kişisel verilerin korunması kanununun temel yapı taşlarındandır.

İş sözleşmesinde veya personel yönetmeliğinde genel bir onay metni imzalamış olmanız, işvereninize elektronik iletişimlerinizi sınırsızca denetleme yetkisi vermez. İşverenin kişisel verilerinizi işleyebilmesi için öncelikle sizi hukuka uygun olarak bilgilendirmesi ve aydınlatma yükümlülüğü çerçevesinde sürecin şeffaf yürütülmesi gerekir.

Tıbbi müdahalelerde, özellikle güzelleştirme amacı taşıyan estetik operasyonlarda hekimin hastayı operasyonun en küçük riskleri dahi kapsayacak şekilde detaylıca bilgilendirmesi ve bunun sonucunda aydınlatılmış rıza alması hukuki bir zorunluluktur. Sizin olayınızda tedavi ivediliği bulunmadığı için doktorunuzun aydınlatma yükümlülüğü çok daha geniş kapsamlıdır.

Sizin içine düştüğünüz bir hatadan veya yanlış bilgi sahibi olmanızdan faydalanılarak, karşı tarafın sizi bilgilendirme yükümlülüğü olduğu halde kasten susması, ihmali davranışla gerçekleştirilen bir dolandırıcılık fiili olarak değerlendirilebilir. Ceza hukuku uygulamasında, aranızdaki sözleşmeden, kanundan veya iş ilişkisinden doğan bir aydınlatma yükümlülüğü bulunmasına rağmen failin susarak mevcut hatanızı kuvvetlendirmesi veya devamını sağlaması, icrai bir hileli hareketle eşdeğer kabul edilebilmektedir.