Özel Nitelikli Kişisel Veri

Mesai takibi gibi nispeten basit bir amacı gerçekleştirmek için parmak izi veya yüz taraması gibi yöntemlerin zorunlu tutulması, hukuki açıdan ölçülülük ilkesiyle çelişen bir uygulama olarak değerlendirilebilir. Parmak izi ve yüz okuma verileri, hukukumuzda özel nitelikli kişisel veri statüsünde olup, bunların işlenmesi çok daha sıkı koruma kurallarına tabidir.

İşverenin sırf mesai takibi yapmak amacıyla sizden parmak izi gibi biyometrik verilerinizi talep etmesi hukuka uygun bir uygulama olarak değerlendirilmeyebilir. Parmak izi, kişiyi doğrudan teşhis eden özel nitelikli kişisel veri statüsündedir ve işlenmesi kural olarak açık rızanıza ya da kanunlarda öngörülen çok istisnai hallere tabidir.

Spor salonu gibi ticari hizmet veren işletmelerin, sundukları hizmetin doğasıyla doğrudan orantılı olmayan ve yasalarca biyometrik veri niteliği taşıdığı kabul edilen parmak izi gibi son derece hassas verilerinizi girişte zorunlu olarak talep etmesi hukuka aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. Kanunumuzun temel yapıtaşlarından olan ölçülülük ilkesi gereğince, veri sorumlusunun mekan güvenliğini sağlama amacına çok daha az müdahale eden manyetik kartlı geçiş veya şifre gibi alternatif basit yöntemlerle ulaşması pekâlâ mümkünken, sizin onayınız alınsa dahi doğrudan özel nitelikli kişisel veri toplamaya girişmesi amaçla sınırlı olma ve dürüstlük kurallarına açıkça aykırılık teşkil etmektedir.

Spor salonu gibi işletmelerin giriş çıkış işlemlerinde parmak izi veya yüz okuma gibi sistemleri kullanması, biyometrik veri işleme faaliyeti olarak kabul edildiğinden kural olarak hukuka uygun bir yaklaşım olarak değerlendirilemeyebilir. Biyometrik veriler kanunlarımızda özel nitelikli kişisel veri statüsünde olup, bu verilerin işlenmesi kural olarak yasaktır ve ancak kanunlarda açıkça öngörülmüşse veya sizin açık rızanız bulunuyorsa işlenebilir.

Alışveriş alışkanlıklarınızın analiz edilerek hakkınızda hassas nitelikte yeni kişisel veriler türetilmesi ve bu doğrultuda profilleme yapılarak hedefli içerikler sunulması, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek ciddi bir mahremiyet müdahalesi olarak değerlendirilebilir. Büyük veri algoritmaları, e-ticaret sitelerinde hangi ürünleri incelediğinizi ve bunlara ne kadar vakit ayırdığınızı analiz ederek, sizin açıkça paylaşmadığınız hamilelik, hastalık veya kişisel sağlık durumu gibi özel nitelikli kişisel veri kategorisine girebilecek yeni hassas sonuçlar ortaya çıkarabilmektedir.

İşçilere takılan akıllı bileklikler veya giyilebilir teknolojiler ile çalışanların her hareketinin, çalışma hızının veya molalarının saniye saniye izlenmesi, çalışanın üzerindeki stresi artırıp insan onuruna yaraşır çalışma koşullarını zedeleyebilecek niteliktedir. İşverenin yönetim hakkı bulunsa da, bu tarz sürekli ve kesintisiz izlemeler kişilik hakları üzerinde ağır bir baskı yarattığı için hukuka uygunluğu ciddi şekilde tartışmalıdır.

Kişilerin sağlık durumuna ilişkin veriler hukuken özel nitelikli kişisel veri yani hassas veri kabul edilmektedir ve bu verilerin ilgilinin açık rızası olmaksızın işlenmesi veya üçüncü kişilere aktarılması kanuna aykırılık oluşturabilecek bir eylemdir. Sağlık kuruluşunun tedavinize ait verileri rızanız dışında işlemesi, anayasa ile güvence altına alınan özel hayatın gizliliği ilkesinin ve kişilik haklarınızın ihlali anlamına gelebilecek güçlü bir emaredir.

İşverenin sizden bu tarz belgeleri talep etmesi ve özlük dosyanızda muhafaza etmesi, istihdam, iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik alanlarındaki yasal yükümlülüklerin bir gereği olduğu ölçüde yasalara uygun bir işlem olarak kabul görebilir. Sağlık veya ceza mahkumiyeti gibi bilgiler özel nitelikli kişisel veri olarak son derece sıkı korunmakta olup, normal şartlarda işlenmesi yasaktır.

Hastanelerde tedaviniz sırasında elde edilen sağlık bilgilerinizin rızanız dışında başkalarına açıklanması, hukuki ve cezai incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem olarak değerlendirilir. Kişisel sağlık verisi, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ait her türlü sağlık bilgisidir ve özel nitelikli kişisel veri statüsündedir.

Sesinizin ve yüzünüzün rızanız dışında sahte videolarda kullanılması, kimliğinizi belirli kılan ve hukuken sıkı şekilde korunan verilerinizin izinsiz ele geçirilmesi ve işlenmesi kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem niteliğindedir. Bu tip karakteristik biyolojik ve fizyolojik veriler, taşıdıkları önem gereği mevzuatımızda özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilmekte olup, daha ağır ve hassas bir koruma rejimine tabi tutulmaktadır.