Hak Arama Özgürlüğü

İşyerinde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi varken işçilerin kendi aralarında anlaşıp faaliyeti durdurmak amacıyla işi bırakmaları kanun dışı grev kapsamında değerlendirildiğinden işe iade davası açmanız lehinize sonuçlanmayabilir. Mahkemeler bu tür durumlarda, mevcut bir resmi anlaşma varken başlatılan toplu iş bırakma eylemi niteliğindeki hareketleri yasal hak arama özgürlüğü içinde görmemektedir.

İşyerinde halihazırda yetkili bir sendika ve yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi varken resmi olmayan temsilcilerin tanınmasını talep ederek eylem yapmanız durumunda işverenin sözleşmenizi feshetmesi hukuken doğru kabul edilebilir. Yasal düzenlemeler çerçevesinde, tüzel kişiliği bulunmayan ve kanundan kaynaklanmayan gayriresmi bir işçi topluluğunun temsilcilerinin işveren tarafından tanınması ve bu kişilere oda veya boş zaman tahsis edilmesi gibi taleplerin karşılanması yasal olarak mümkün değildir.

İşyerinizde geçerli bir toplu sözleşme bulunurken tüzel kişiliği olmayan gayri resmi bir topluluğun temsilcilerinin işverence resmi olarak tanınmasını ve onlara oda tahsis edilmesini talep etmeniz, mevcut iş kanunları çerçevesinde hukuken mümkün olmayan taleplerdir ve bu uğurda yapılan eylemler işten atılmanızı yasal hale getirir. Mevcut yasalara göre işverenin taraf olduğu ve yürürlükte bulunan bir toplu iş sözleşmesi varken, uyuşmazlık çıkmadan kendi başınıza eylem başlatmanız hak arama özgürlüğü kapsamında barışçıl bir toplu eylem olarak değerlendirilemez.

İşyerinde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi varken ve kanuni şartlar tam olarak oluşmadan işi bırakarak üretimi durdurmanız hukuken yasadışı grev olarak kabul edilmektedir. İşyerinde toplu iş sözleşmesi imzalanmış ve yürürlükte bulunuyorken, uyuşmazlık çıkması üzerine kanuni grev hakkı kullanılmadan fabrika binasından çıkmama veya üretimi durdurma şeklindeki eylemler yasal koruma altında değildir.

Fabrikadaki eyleminiz sırasında size mobbing uygulandığını iddia ederek açtığınız bir davada mahkeme, yalnızca sizin iddialarınıza bakarak değil, eylemin hukuka uygunluğunu ve işverenin fesih gerekçelerini bütüncül olarak değerlendirerek bir karara varacaktır. Yüksek mahkeme uygulamalarına göre, işçilerin gerçeğe aykırı şekilde toplu mobbing uygulandığı iddiasıyla üretim alanında toplanarak iş başı yapmamaları ve emniyet güçlerinin müdahalesiyle sona erdirilen eylemleri, çoğu zaman barışçıl ve ölçülü bir hak arama özgürlüğü kapsamında değerlendirilmemektedir.

İş yerinizde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi varken kanuni şartlar oluşmadan üretimi durdurarak eylem yapmanız kanun dışı grev sayıldığından işe iade davasını kazanmanız mümkün görünmemektedir. Mahkeme kayıtlarına yansıyan benzer olaylarda, işçilerin ekonomik durumlarını geliştirmek amacıyla dahi olsa, aralarında anlaşarak işi bırakmaları ve üretimi engellemeleri yasalara aykırı bir hareket olarak değerlendirilmektedir.

İşyerinde geçerli bir toplu iş sözleşmesi varken yetkili sendikayı protesto etmek amacıyla iş bırakıp üretimi durdurmanız durumunda, işvereniniz iş sözleşmenizi tazminatsız olarak haklı nedenle feshedebilir. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamında, yasal şartlar oluşmadan yapılan grevler kanun dışı grev olarak değerlendirilir ve bu eylemler işçilere bazı demokratik haklar tanısa da eylemin sınırları oldukça önemlidir.

İşyerinde makinelere fiziki bir zarar vermemiş veya eylem sırasında doğrudan şiddete başvurmamış olsanız dahi, eyleminizin süresi, zamanlaması ve katılım sayısı dikkate alındığında üretimi önemli ölçüde aksatmanız sebebiyle işverenin sizi işten çıkarması haklı bir fesih sebebi olarak sayılır. İşçilerin sosyal ve ekonomik durumlarını düzeltmek amacıyla uluslararası sözleşmeler ve anayasadan doğan demokratik hak arama özgürlüğü bulunmasına rağmen, bu hakkın kullanımı sınırsız değildir ve mutlaka ölçülülük ilkesiyle bağdaşmalıdır.

Eyleminiz sırasında işyeri mallarına fiziksel bir zarar vermemiş olsanız dahi, üretimi durdurarak fabrikayı terk etmemeniz işverene sizi işten çıkarma hakkı verir. İşçilerin haklarını savunmak amacıyla gerçekleştirdikleri eylemlerin barışçıl olması tek başına yeterli bir hukuki koruma sağlamamaktadır.

İşçilerin çalışma şartlarını iyileştirmek için hak araması anayasal bir hak olmakla birlikte, işyerini terk etmeyerek üretimi engellemeniz ve işverenin uyarılarına uymamanız durumunda bu eyleminiz genellikle barışçıl bir hak arama özgürlüğü olarak kabul edilmeyebilir. Yargıtay uygulamalarına göre, bir eylemin demokratik hakkın kullanımı sayılabilmesi için eylemin katılımcı sayısı, süresi ve zamanlaması bakımından ölçülü düzeyde kalması gerekmektedir.